Is dit herstel — of chantage? Uitputting als beleid: hoe de overheid de nooduitgang voor 43.000 toeslagenouders dichtmetselde

Vijf jaar na “Ongekend Onrecht” verandert de overheid stilletjes de spelregels voor 43.000 toeslagengedupeerden. De enige eerlijke route wordt gesloten. De enige keuze die overblijft: teken je rechten weg of krijg niets. Een reconstructie door iemand die er middenin zit.

Het begint met een mail

Mijn partner stuurt op 10 maart 2026 een mail naar onze advocaat. Of ze heeft gezien wat er op Facebook rondgaat. Dat de CWS gaat stoppen. Dat meerdere advocaten het bevestigen. Dat ouders in paniek zijn.

Het antwoord komt de volgende avond. Onze advocaat — die tientallen gedupeerde ouders bijstaat, die al jaren met deze machine worstelt — schrijft: “De advocatenwereld is ook in rep en roer, zullen we maar zeggen. Dus we kunnen begrijpen hoe het voor ouders moet voelen.”

Rep en roer. De advocaten weten het zelf niet. Ze zijn niet geïnformeerd. Niet officieel. Via de wandelgangen. De mensen die namens ouders het gevecht voeren met de overheid, moeten via een Facebook-post ontdekken dat de spelregels zijn veranderd.

Op 18 maart is er een bijeenkomst gepland. Dan zullen de advocaten worden “bijgepraat” door de UHT. Bijgepraat. Over beslissingen die al zijn genomen. Zonder hen. Over de hoofden van 43.000 gedupeerden heen.

Dat is de aanleiding voor dit stuk. Maar het verhaal gaat veel verder terug.

Wat er is veranderd — en waarom je daarvan moet schrikken

Even de feiten op een rij. Want die zijn zo absurd dat je ze niet zou geloven als ze niet op overheidswebsites stonden.

Tot voor kort had je als gedupeerde van de toeslagenaffaire drie routes om je werkelijke schade vergoed te krijgen. De eerste: Stichting Gelijkwaardig Herstel, SGH. De tweede: MijnHerstel, een digitale route. De derde: de Commissie Werkelijke Schade, CWS.

Die drie routes waren niet gelijk. SGH en MijnHerstel eindigen allebei met een vaststellingsovereenkomst — een VSO. Daar kom ik straks uitgebreid op terug, want dat is het kernprobleem. De CWS was anders. Bij de CWS werd je schade individueel beoordeeld. Je kon in bezwaar. Je kon in beroep. En er was geen verplichte finale kwijting. Je tekende niet je rechten weg.

De CWS was daarmee de enige route die leek op wat het recht eigenlijk vereist: een onafhankelijke beoordeling met rechtsbescherming. De enige route waar je, als je het niet eens was met het bedrag, naar de rechter kon.

Die route is nu dicht.

Per 24 oktober 2025 neemt de CWS geen nieuwe aanmeldingen meer aan. Zonder vooraankondiging. Zonder overleg met advocaten. Zonder communicatie aan de negenduizend ouders die al in de wachtrij stonden. Op de website staat het gewoon, droog, zakelijk: “De CWS pakt geen nieuwe zaken meer op en kan geen nieuwe aanmeldingen meer aannemen.”

En nu komt het.

Negenduizend ouders die in de CWS-wachtrij stonden worden “uitgenodigd” om over te stappen naar SGH of MijnHerstel. Op de CWS-website staat de vraag: “Kan ik in de wachtrij bij de CWS blijven?” Het antwoord: “Nee, dit kan helaas niet.”

Helaas. Het woordje “helaas” doet veel werk in die zin.

Wat “finale kwijting” echt betekent — voor iedereen die denkt dat dit hen niet raakt

Ik ga dit heel langzaam uitleggen. Want dit is het deel dat de overheid niet wil dat je begrijpt. En je hoeft geen toeslagengedupeerde te zijn om hiervan te schrikken. Dit mechanisme kan de overheid bij elke affaire inzetten. Bij jou. Bij je buren. Bij de volgende groep burgers die de pech heeft om door de overheid beschadigd te worden.

Een vaststellingsovereenkomst — een VSO — is een contract. Daarin staat hoeveel je krijgt. Prima. Maar daarin staat ook iets anders. In juridisch taal, verstopt in formuleringen die geen normaal mens begrijpt, staat: finale kwijting.

Wat betekent dat?

Het betekent dat je door te tekenen afstand doet van al je rechten. Alle rechten. Je mag daarna nooit meer naar de rechter om meer te vragen. Nooit meer bezwaar maken. Nooit meer claimen dat de schade hoger was dan wat ze je geven. Niet als er volgende week nieuwe feiten boven tafel komen. Niet als de zwarte lijst waarop je stond morgen opduikt bij je hypotheekverstrekker en je geen huis kunt kopen. Niet als blijkt dat de overheid informatie heeft achtergehouden. Nooit meer. Het is klaar. Voor altijd.

Laat dat even inzinken.

De organisatie die zeventien jaar lang jouw leven heeft verwoest — die je ten onrechte als fraudeur heeft bestempeld, die je bedrijf failliet heeft laten gaan, die je huis heeft afgepakt, die je kinderen in armoede heeft laten opgroeien, die je op een zwarte lijst heeft gezet op basis van je achternaam en postcode — diezelfde organisatie bepaalt nu hoeveel je krijgt. En diezelfde organisatie vraagt je om te tekenen dat het daarmee is afgedaan.

Als je vindt dat het niet genoeg is? Dan kun je kiezen: tekenen of niets.

Want de CWS — de enige route zonder verplichte finale kwijting — is dicht. Wil je geen VSO tekenen? Dan verwijst de overheidswebsite je naar de CWS voor “bestuursrechtelijke afronding.” Maar de CWS neemt geen nieuwe zaken meer aan. Die nooduitgang is dichtgemetseld. En het staat er gewoon. Op een overheidssite. Alsof het normaal is.

En in de kleine lettertjes van de overstap — want er zijn altijd kleine lettertjes — verlies je bij overstap van de CWS-wachtrij naar SGH of MijnHerstel je recht op dwangsommen. Je recht op verdere trajecten vervalt. Er is geen weg terug.

De overheid noemt dit “versnelling.” De overheid noemt dit “ouders sneller helpen.”

Ik noem het een fuik. Je zwemt erin omdat het de enige richting is die open staat. En als je eenmaal binnen bent, kun je niet meer terug. Alleen maar verder. Richting een VSO. Richting het moment waarop je tekent en de Staat van je af is.

En het werkt. Het werkt omdat ouders op zijn. Zeventien jaar vechten doet dat met een mens. Je slaapt niet. Je piekert. Je ziet je kinderen opgroeien in stress. Je hebt PTSS van blauwe enveloppen. En op een gegeven moment — en de overheid rekent op dat moment, sterker nog: de overheid rekent erop dat het komt — op dat moment teken je. Niet omdat het eerlijk is. Maar omdat je niet meer kunt.

Dat is het verdienmodel. Uitputting als beleidsinstrument.

Even voor de mensen die het geluk hebben dit niet van binnenuit te kennen

Want er zijn nog steeds mensen die “toeslagenaffaire” horen en denken: dat was toch opgelost? Daar is toch een kabinet over gevallen? Die ouders hebben toch geld gekregen?

Even de basis. Van het begin.

Vanaf 2005 is de Belastingdienst verantwoordelijk voor het uitkeren van toeslagen. Kinderopvangtoeslag. Zorgtoeslag. Huurtoeslag. Miljoenen Nederlanders zijn ervan afhankelijk. In 2009 komen signalen van fraude met kinderopvangtoeslag. Malafide gastouderbureaus die het systeem misbruiken. Echte fraude. De Belastingdienst reageert.

Maar niet op de fraudeurs. Op de ouders.

De Belastingdienst ontwikkelt risicoprofielen. Algoritmes die automatisch bepalen wie “verdacht” is. De Fraude Signalering Voorziening — de FSV. Een zwarte lijst met uiteindelijk 270.000 namen erop. De selectiecriteria? Nationaliteit. Achternaam. Postcode. De “opzet/grove schuld”-kwalificatie — het stempel dat zegt: deze persoon fraudeert bewust — wordt zeven keer vaker toegekend aan mensen met een migratieachtergrond. Zonder individuele beoordeling. Zonder bewijs. Zonder mogelijkheid om je te verweren.

Het woord van de Belastingdienst is wet. En de Belastingdienst zegt: jij bent een fraudeur.

Als je dat stempel eenmaal hebt, is het afgelopen. Je toeslag wordt stopgezet. De Belastingdienst vordert alles terug — niet het teveel, niet het onterechte deel, maar álles. Tienduizenden euro’s. In één keer. Geen betalingsregeling. Geen menselijk contact. Geen uitleg waarom. En als je belt om te vragen wat er aan de hand is, wordt er niet opgenomen. Of je krijgt iemand aan de lijn die zegt: ik kan u niet helpen. Dat is zeventien jaar geleden. En het is nog steeds zo.

Gezinnen komen van de ene op de andere dag zonder inkomen te zitten. Hypotheken worden niet meer betaald. Huizen worden verkocht. Bedrijven gaan failliet. Relaties stranden onder de druk. Kinderen groeien op in armoede. Sommige kinderen worden uithuisgeplaatst — 2.090 volgens CBS-cijfers. Tweeduizendnegentig kinderen die bij hun ouders zijn weggehaald. Niet omdat die ouders slechte ouders waren. Maar omdat de Belastingdienst hun ouders financieel had vernietigd en er vervolgens door Jeugdzorg werd geconcludeerd dat de omstandigheden niet geschikt waren voor kinderen.

De omstandigheden die de overheid zelf had gecreëerd.

En niemand die het ziet. Jarenlang. De bestuursrechter keurt de terugvorderingen goed. De Raad van State — het hoogste bestuursrechtelijke orgaan — stamt ze af. Pas in 2019 erkent de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State dat zij haar “rechtsbeschermingsfunctie heeft veronachtzaamd.” Dat zij jarenlang een “alles-of-niets” benadering heeft gevolgd die geen ruimte liet voor menselijkheid. De politiek kijkt weg. De media schrijven er niet over — tot Pieter Omtzigt in 2019 begint te graven.

In december 2020 publiceert de Parlementaire ondervragingscommissie haar rapport. De titel: “Ongekend Onrecht.” De conclusie: de grondbeginselen van de rechtsstaat zijn geschonden. Alle drie de staatsmachten — wetgever, uitvoerder, rechter — hebben gefaald. Het kabinet-Rutte III treedt af.

Meer dan 69.000 mensen melden zich aan. 43.000 worden erkend als gedupeerde. De Autoriteit Persoonsgegevens legt drie boetes op: 2,75 miljoen euro voor discriminerende verwerking van nationaliteitsgegevens, 3,7 miljoen euro voor de FSV-lijsten, en daarvoor al een verwerkingsverbod. Totaal: 6,45 miljoen euro aan boetes voor dezelfde Belastingdienst. Het Gerechtshof Den Haag stelt discriminatie vast. Een staatssecretaris erkent “institutioneel racisme.”

De geschatte kosten van de hersteloperatie lopen op van 500 miljoen naar meer dan 9 miljard euro.

Dát is de toeslagenaffaire. En wat nu volgt, speelt zich af tegen die achtergrond.

2021: De belofte

De Catshuisregeling: 30.000 euro per erkende gedupeerde. De “pauzeknop”: alle invorderingen bevroren. Schulden kwijtgescholden. “Ruimhartig herstel.” Een schone lei.

Het klonk als gerechtigheid. Het voelde — heel even — als het begin van iets goeds.

Het was het einde van iets goeds.

2022-2023: De CWS — een machine die vastzit in haar eigen tandwielen

De Commissie Werkelijke Schade wordt opgericht voor ouders die meer schade hebben geleden dan die 30.000 euro dekt. Dat zijn er veel. Als je bedrijf failliet is gegaan, je huis bent kwijtgeraakt en je zeventien jaar inkomen bent misgelopen, dan is 30.000 euro een aanfluiting.

De CWS rekent op maximaal honderd aanmeldingen. Honderd. Op 43.000 erkende gedupeerden. Dat is geen planningsfout. Dat is een mentaliteit. Een mentaliteit die zegt: de meeste ouders zullen wel tevreden zijn met die 30.000 euro.

Het worden er negenduizend.

De gemiddelde wachttijd loopt op tot 748 dagen. Bijna twee jaar voordat je dossier wordt opgepakt. In de periode april tot augustus 2024 rondt de CWS drieënveertig dossiers af. Drieënveertig op negenduizend. Bij dat tempo is de laatste ouder ergens na 2030 aan de beurt.

In oktober 2024 lekt het Berenschot-rapport via een WOO-verzoek naar Follow the Money. De organisatie die gedupeerden zou moeten helpen, functioneert niet. Geen zicht op werkzaamheden. Medewerkers die “cynisch” zijn over “de hele hersteloperatie.” Productie gedaald in plaats van gestegen.

Ondertussen: meer dan 100 miljoen euro aan dwangsommen verbeurd door de Staat. Honderd miljoen. Betaald uit belastinggeld. Omdat wettelijke beslistermijnen structureel niet worden gehaald. De Rechtbank Rotterdam noemt het in juli 2024 een “zeer onwenselijke situatie” die “afbreuk doet aan het vertrouwen in de rechtsstaat.”

Stel je dat even voor als ondernemer. Jij betaalt 100 miljoen aan boetes aan jezelf en niemand wordt ontslagen. Niemand wordt verantwoordelijk gehouden. De machine draait door.

2023-2024: De methode die werkte — en daarom kapot moest

Dan komt prinses Laurentien. Haar Stichting Gelijkwaardig Herstel ontwikkelt een andere aanpak. De “methode-Laurentien.” Een luisterend schrijver tekent je verhaal op. Je wordt geloofd — niet als verdachte behandeld, maar als mens. Op basis van je verhaal wordt de compensatie berekend met vaste bedragen per schadecategorie.

Het werkt. Vijftig vaststellingsovereenkomsten per week. Gemiddelde vergoeding: 128.000 euro. Ouders zijn voor het eerst in zeventien jaar tevreden. Voor het eerst zegt iemand: ik geloof je. En voor het eerst wordt daar een eerlijk bedrag aan gekoppeld.

En dan wordt het te duur. Althans — dat vinden de ambtenaren.

In mei 2024 lekt een “geheime notitie” van het ministerie van Financiën naar de NOS. De kosten dreigen met 5 miljard te stijgen. Het frame: de methode-Laurentien kost de schatkist een fortuin.

Wat niemand erbij vertelt: de totale kosten van de hersteloperatie waren al opgelopen van 500 miljoen naar meer dan 9 miljard vóórdat Laurentien überhaupt begon. Die 5 miljard was een worst-case projectie. De werkelijke bedragen lagen er ver onder.

Maar het frame is gezet. En dan verschijnt het beeld dat alles samenvat.

De ambtenaar met de pruik — het symbool van zeventien jaar

Ik wil dat je dit beeld onthoudt. Want het zegt meer over de cultuur van het ministerie van Financiën dan alle Kamerdebatten bij elkaar.

Een ambtenaar van de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen — de organisatie die is opgericht om ons te helpen — gaat naar een televisiecamera. Met pruik op. Met stemvervormer aan. Onherkenbaar. Niet bang voor de ouders die hij zeventien jaar heeft benadeeld. Bang voor zijn collega’s. Bang voor wat er gebeurt als hij herkenbaar is.

En wat zegt deze ambtenaar? Dat de compensatiebedragen via de methode-Laurentien “langzamerhand onevenredig” zijn. Dat het “bijna oneerlijk voelt tegenover zovelen in dit land die het ook zwaar hebben.”

Onevenredig.

Laat ik daar even bij stilstaan.

De Belastingdienst. Die zeventien jaar lang onevenredig heeft gehandeld. Die 270.000 mensen op een zwarte lijst heeft gezet. Die gezinnen financieel heeft vernietigd. Die 2.090 kinderen heeft laten uithuisplaatsen. Die drie keer is beboet door de privacytoezichthouder. Die de zwarte lijsten vervolgens is kwijtgeraakt zodat in 2026 — nu, op dit moment — niemand weet wie er nog steeds als fraudeur geregistreerd staat bij onbekende instanties.

Diezelfde organisatie vindt het “onevenredig” dat haar slachtoffers gemiddeld 128.000 euro krijgen.

Ik wil die ambtenaar één vraag stellen. Hoeveel is zeventien jaar van jouw leven waard? Hoeveel kost het als iemand jouw huis afpakt, jouw bedrijf kapotmaakt, jouw kinderen in armoede laat opgroeien, jouw naam op een zwarte lijst zet en die lijst vervolgens kwijtraakt?

Is 128.000 euro dan “onevenredig”? Of is het misschien — heel misschien — niet genoeg?

De afbraak — stap voor stap

Na de NOS-publicatie gaat het snel. Het ministerie dwingt strengere controlemechanismen af bij de SGH. Meer papierwerk. Meer verantwoording. Meer bureaucratie. Precies het tegenovergestelde van wat de methode-Laurentien was: snel, menselijk, unbureaucratisch.

De productie keldert. Van vijftig overeenkomsten per week naar twintig. Met het dubbele aantal medewerkers. Lees die zin nog een keer. De helft van de productie. Met twee keer zoveel mensen. Dat is wat er gebeurt als ambtenaren “controlemechanismen” toevoegen.

De gemiddelde vergoeding daalt van 128.000 naar onder de 88.000 euro. Gehalveerd.

Op 16 juli 2024 tekenen het ministerie en de SGH een nieuwe dienstverleningsovereenkomst. Met de strengere voorwaarden. Drie maanden later — drie maanden! — is er nog geen enkele nieuwe VSO getekend. De SGH publiceert een noodklok-document met elf “succesblokkades.”

En op 27 augustus 2024 wordt Laurentien weggewerkt. Via anonieme beschuldigingen van “grensoverschrijdend gedrag” door medewerkers van het ministerie. De voorzitter van de Raad van Toezicht, Gert-Jan Segers, noemt het “onrechtvaardig en verdrietig.” Hij zegt zich niet te herkennen in het geschetste beeld. Premier Schoof beweert dat er geen druk is uitgeoefend.

Laat me dit even samenvatten. De enige persoon in deze hele operatie die erin slaagde om ouders snel, menselijk en substantieel te helpen, wordt uit haar eigen stichting gewerkt. Niet door de ouders. Niet omdat de methode niet werkte — die werkte juist te goed. Maar omdat de methode te veel kostte. En omdat Laurentien niet meebewoog met het systeem. Omdat ze het systeem uitdaagde. En het systeem duldt geen uitdaging.

Oktober 2025: De fuik wordt gezet

En dan sluit de CWS. Stilletjes. 24 oktober 2025. Geen persbericht. Geen Kamerbrief. De negenduizend ouders die in de wachtrij staan, worden “uitgenodigd” om over te stappen.

Op de CWS-website verschijnt een FAQ. Droog. Bureaucratisch. Alsof het over een verhuizing van een postbus gaat.

“Kan ik in de wachtrij bij de CWS blijven?” — “Nee, dit kan helaas niet.”

“Kan ik na het kiezen voor SGH of MijnHerstel terug naar de CWS?” — “Nee.”

“Moet ik een VSO tekenen?” — De twee routes eindigen met een vaststellingsovereenkomst.

“Wil ik geen VSO tekenen?” — Dan volgt de bestuursrechtelijke afronding via de CWS.

Maar de CWS neemt geen nieuwe zaken meer aan.

Lees die twee zinnen achter elkaar. De oplossing voor wie geen kwijting wil tekenen is een verwijzing naar een instantie die niet meer bestaat. Het is een nooduitgang die is dichtgemetseld. Een cirkelvormige verwijzing. Een bureaucratische M.C. Escher-tekening.

Onze advocaat schrijft: “Voor nu is er gewoon heel erg veel onduidelijk.” En: “Het lijkt mij voor nu verstandig om rustig af te wachten — hoe moeilijk soms ook.”

Rustig afwachten. Terwijl je rechten worden weggehaald. Terwijl de regels weer veranderen. Terwijl niemand je informeert.

Ondertussen: de pauzeknop ontploft

En alsof de CWS-sluiting niet genoeg is, komt op 9 februari 2026 het volgende hoofdstuk. De pauzeknop.

In 2021 drukte de Belastingdienst de “pauzeknop” in. Alle invorderingen bevroren. Bedoeld voor één jaar. Het werden er vijf. Vijf jaar lang communiceerde de Belastingdienst niet adequaat dat schulden doorliepen. Geen samenvattend overzicht. Geen persoonlijk contact. Het ministerie gaf intern toe dat “de meeste ouders niet goed op de hoogte zijn.” Dat “ouders emotioneel of boos kunnen reageren.” Ze wisten het. Ze waarschuwden hun eigen callcenter-medewerkers. En ze deden het toch.

100.000 mensen kregen zo’n pauzeknop. 40 procent van de beoordeelden heeft een schuld bij de Belastingdienst. Bij bijna een derde meer dan 5.000 euro. Ouders ontdekten de invordering pas toen ze bij de kassa stonden en hun bankrekening leeg bleek — de Belastingdienst had zonder waarschuwing bedragen afgeschreven.

Wij ontvingen achttien blauwe brieven. Achttien. Alles door elkaar. Direct opeisbaar. Advocaat Pauline Ros werd overspoeld met telefoontjes. “Mensen zijn in paniek. De blauwe enveloppen doet ze weer helemaal denken aan de toeslagenaffaire.”

Het doet ze er niet aan denken. Het ís de toeslagenaffaire. Dezelfde organisatie. Hetzelfde mechanisme. Dezelfde blauwe enveloppen. Dezelfde onverschilligheid.

Het patroon — wie het ziet kan het niet meer ontzien

Ik zit hier zeventien jaar in. En ik herken het patroon inmiddels in mijn slaap. Het is telkens hetzelfde. Steeds opnieuw. Als een draaimolen waar je niet meer uit kunt.

De overheid erkent het onrecht. Er wordt een route opgezet. De route werkt — of kost meer dan begroot. Ambtenaren trekken aan de rem. De regels worden aangescherpt. De bedragen gaan omlaag. De route wordt opgedoekt. Er komt een nieuwe route. Met lagere bedragen. Met meer kwijting. En ouders moeten opnieuw beginnen.

CWS: opgericht, vastgelopen, gesloten. SGH: opgericht, werkte, te duur bevonden, versoberd, Laurentien weggewerkt, productie gehalveerd. MijnHerstel: opgericht als “versnelling” — in heel 2025 meldden zich 415 ouders aan. Op 43.000 gedupeerden. Dat is minder dan 1 procent. Minder dan één op de honderd gedupeerden vertrouwt de “versnelling.”

Bij elke stap verliest de gedupeerde iets. Rechten. Geld. Tijd. Hoop. Bij elke stap wint de Staat: lagere bedragen, minder claims, meer kwijting.

Dit is geen complot. Ik geloof niet in complotten. Het is erger dan een complot. Het is een systeem. Een bureaucratische cultuur waarin het bewaken van het budget het enige echte doel is. Waarin “ruimhartigheid” bestaat als woord in Kamerbrieven maar niet als werkelijkheid op het bureau van de ambtenaar. Waarin de veroorzaker van het onrecht zelf bepaalt wat het herstel mag kosten.

De cijfers — van de overheid zelf

43.000 erkende gedupeerden. Kosten opgelopen van 500 miljoen naar 9 miljard. De CWS: 9.000 ouders in de wachtrij — gesloten. MijnHerstel: 415 aanmeldingen in 2025. Meer dan 50 procent bezwaar tegen werkelijke schade beschikkingen. 2.845 beroepen niet-tijdig beslissen. Meer dan 100 miljoen euro aan verbeurde dwangsommen. 2.090 kinderen uithuisgeplaatst. FSV-lijsten circuleren in 2026 nog steeds — AP-voorzitter Wolfsen: “menselijkerwijs onmogelijk” om te traceren. Driemaal beboet: 6,45 miljoen euro. Gemiddelde SGH-vergoeding: gehalveerd van 128.000 naar onder 88.000 euro. Civiele rechter kende individuele gedupeerde meer dan een half miljoen toe.

En dit — dit hele apparaat — bepaalt hoeveel de slachtoffers krijgen.

Waarom bepaalt de organisatie die het onrecht heeft veroorzaakt zelf de regels voor het herstel?

Dat is de vraag. De enige vraag die ertoe doet.

De Belastingdienst veroorzaakte het onrecht. Het ministerie van Financiën is verantwoordelijk voor de Belastingdienst. De UHT is onderdeel van de Dienst Toeslagen. En dit hele apparaat bepaalt hoeveel de slachtoffers krijgen. Welke routes er zijn. Welke routes worden gesloten. Welke bedragen “redelijk” zijn. Welke kwijting wordt geëist.

Stel je voor dat een arts je verwondt door een fout. En dat vervolgens diezelfde arts bepaalt hoeveel schadevergoeding je krijgt. En dat hij halverwege de behandeling de regels aanpast. En dat je moet kiezen: zijn aanbod accepteren of helemaal niets.

Geen patiënt accepteert dat. Geen rechter accepteert dat. Maar als de overheid het doet, heet het “beleid.”

Elke staatssecretaris die verantwoordelijk was voor de toeslagenaffaire heeft hetzelfde gezegd: het moet sneller en ruimhartiger. Aukje de Vries. Nora Achahbar. Sandra Palmen. De woorden zijn hetzelfde. De resultaten zijn hetzelfde. Het wordt niet sneller. Het wordt niet ruimhartiger.

Want de staatssecretaris is niet het probleem. De staatssecretaris is het gezicht op televisie. Het probleem zit daaronder. Bij de ambtenaren die de regelingen vormgeven. De juristen die de kleine lettertjes schrijven. De controllers die de budgetten bewaken. De mensen die pruiken opzetten als ze voor de camera verschijnen.

Er is in zeventien jaar geen enkele ambtenaar ontslagen voor de toeslagenaffaire. Geen enkele. De staatssecretarissen komen en gaan. De Kamerleden debatteren. De ambtenaren zitten er nog steeds.

Aan de ouders

Ik ken je situatie. Ik zit er zelf in. Erkend gedupeerde. Alles kwijt. Schulden die de overheid had beloofd kwijt te schelden maar niet heeft kwijtgescholden. En nu achttien blauwe brieven.

Ik weet hoe het voelt als je wilt tekenen. Als je wilt dat het stopt. Als je denkt: die VSO, die paar duizend euro, laat maar, ik ben klaar.

Maar voordat je tekent: weet wat je wegtekent.

De civiele rechter heeft in 2023 vastgesteld dat de Staat aansprakelijk is — Rechtbank Overijssel en Rechtbank Rotterdam, allebei in april 2023. De Rechtbank Amsterdam kende in 2024 een individuele gedupeerde meer dan een half miljoen euro toe. Die route bestaat. Die route staat los van de CWS, los van SGH, los van MijnHerstel. Je rechten onder de AVG — het Europese privacyrecht — kun je niet wegtekenen in een VSO, want het is dwingend EU-recht dat voorrang heeft op Nederlandse regelgeving.

Dat vertelt de overheid je niet. Dat staat niet in het portaal. Dat staat niet in de FAQ.

Ik zeg niet: teken niet. Dat is jouw keuze. Maar maak die keuze met open ogen. Vraag je advocaat. Lees de kleine lettertjes. Begrijp wat finale kwijting betekent voordat je je handtekening zet. En als je advocaat zegt dat je moet wachten — wacht. Want wachten is moeilijk. Maar het is minder erg dan voor altijd je rechten kwijt zijn.

Aan de verantwoordelijken

Jullie lezen dit. Jullie lezen alles wat over de toeslagenaffaire wordt geschreven. Dat weet ik uit zeventien jaar ervaring.

Jullie weten wat er aan de hand is. Jullie weten dat het systeem niet werkt. Jullie weten dat ouders worden uitgeput. Jullie weten dat de CWS is gesloten om ouders richting finale kwijting te duwen. Jullie weten dat de bedragen zijn gehalveerd. Jullie weten dat de methode die werkte kapot is gemaakt.

Jullie doen het toch. Niet uit kwaadaardigheid. Uit systeemlogica. Uit budgetdenken. Uit de reflex om het beheersbaar te houden. Uit angst voor de rekening.

Maar er komt een moment — en misschien is dat moment nu — waarop de samenleving gaat vragen: wie is verantwoordelijk voor het herstel dat niet herstelt? Niet voor de toeslagenaffaire — dat is al vastgesteld. Maar voor het systeem dat daarna is gebouwd. Voor de routes die zijn gesloten. Voor de kwijting die is afgedwongen. Voor de zeventien jaar die ondertussen zijn verstreken.

Die vraag wordt gesteld. En dan is een pruik niet meer genoeg om je achter te verschuilen.

De tweede toeslagenaffaire

De eerste was een schandaal van handelen. De overheid deed iets onrechtmatigs. Actief. Systematisch. Discriminerend.

De tweede is een schandaal van nalaten. De overheid weigert de consequenties te dragen. Niet door het hardop te weigeren — dat zou politiek onhoudbaar zijn. Maar door het herstel zo in te richten dat het feitelijk onbereikbaar is. Door routes te openen en te sluiten. Door bedragen te halveren. Door kwijting te eisen. Door het zo complex, zo verwarrend, zo uitputtend te maken dat je op een gegeven moment tekent. Niet uit instemming. Uit overgave.

De overheid wint niet door gelijk te hebben. De overheid wint door het langer vol te houden dan haar slachtoffers.

Dat is de tweede toeslagenaffaire.

Ze vindt nu plaats. Terwijl iedereen toekijkt.

Dit is een opiniestuk. Het bevat de persoonlijke visie van de auteur, geschreven vanuit een libertarisch perspectief: de overtuiging dat de overheid te groot, te machtig en te bemoeizuchtig is geworden, en dat individuele vrijheid en persoonlijke verantwoordelijkheid het fundament vormen van een gezonde samenleving. Feiten en cijfers zijn gebaseerd op openbare bronnen. Bent u het oneens? Goed. Schrijf uw reactie. Daar is dit platform voor.

Reageer met Respect — Alleen beschaafde reacties worden geplaatst. Bedreigingen, scheldpartijen en haatzaaiende opmerkingen worden verwijderd.

Bent u gedupeerde en wilt u uw verhaal delen? Neem contact op via vrijeopinie.nl. Uw verhaal is veilig bij ons.

Update Donderdag 12 Maart:

Vrije Opinie gelooft in transparantie. Altijd. Ook als reacties binnenkomen die we niet verwachtten. Daarom het volgende.

Dit artikel ging gisterenavond online. Vanmorgen vroeg — minder dan twaalf uur later — ontving de redactie een reactie van de persvoorlichter van de Commissie Werkelijke Schade.

De CWS ontkent niets van wat in dit artikel staat. Sterker nog: de CWS bevestigt de kern. De commissie schrijft dat er “ook binnen de commissie zelf teleurstelling is over het besluit van het ministerie van Financiën” dat zij alleen nog verzoeken kan behandelen van ouders die al in behandeling zijn.

Lees die zin nog een keer. De CWS — het orgaan dat gedupeerden zou moeten helpen — is zelf teleurgesteld over het besluit van het ministerie. De CWS heeft dat besluit niet genomen. Het ministerie heeft dat besluit genomen. Over de hoofden van de commissie heen. Over de hoofden van negenduizend ouders heen. Over de hoofden van de advocaten heen.

De CWS biedt aan om in gesprek te gaan. Wij staan daar open voor — wij zijn altijd bereid om te luisteren, zoals wij ook van de overheid verwachten dat zij luistert naar de ouders die zij al zeventien jaar in de kou laat staan.

De CWS reageert in twaalf uur op een artikel. Ouders wachten 748 dagen op hun dossier.

Wij danken de Commissie Werkelijke Schade voor haar reactie en voor de bevestiging.

Bronnen: NOS, 9 februari 2026 · EenVandaag, 17 februari 2026 · Follow the Money, oktober 2024 en maart 2025 · Berenschot-rapport CWS, april 2024 (via WOO) · Voortgangsrapportage Hersteloperatie Toeslagen, februari 2026 · werkelijkeschade.nl · Rijksoverheid.nl · Rapport “Ongekend Onrecht”, december 2020 · AP-boetebesluiten 2021 en 2022 · Rb. Overijssel 25-04-2023, ECLI:NL:RBOVE:2023:1459 · Rb. Rotterdam 26-04-2023, ECLI:NL:RBROT:2023:3475 · Rb. Rotterdam 15-07-2024, ECLI:NL:RBROT:2024:6560 · Gerechtshof Den Haag 13-07-2022, ECLI:NL:GHDHA:2022:1195 · Rb. Amsterdam 2024 · CBS-rapport uithuisplaatsingen · Afdeling bestuursrechtspraak RvS 23-10-2019, ECLI:NL:RVS:2019:3535