Over miljarden die er wél zijn als het buitenland belt, en de rekening die er niet is als je eigen burgers op de stoep staan
Ik ga je een rekensom voorleggen. Geen ingewikkelde. Geen economische modellen, geen doorrekeningen van het CPB, geen bijlage bij de Miljoenennota die alleen beleidsambtenaren begrijpen. Gewoon optellen en delen. Basisschool.
Maar het is een rekensom die Den Haag liever niet maakt. Want het antwoord is gênant.
De cijfers — en die zijn van henzelf
Laat me even drie posten pakken uit de rijksbegroting. Geen schattingen, geen oppositieclaims, geen demonstratieborden. Officiële overheidscijfers.
Post 1: Oekraïne. Sinds de Russische invasie in 2022 heeft Nederland ruim 13,6 miljard euro begroot aan militaire steun alleen — dat meldde defensieminister Brekelmans in september 2025 aan de Kamer. Totaal toegezegd — militair én niet-militair — staat de teller op meer dan 17 miljard euro. Voor 2026 alleen is 3,5 miljard gereserveerd. Tel daar de opvang van Oekraïense ontheemden bij op: 2,7 tot 2,9 miljard per jaar, geraamd tot maart 2028.
Post 2: Asiel en migratie. Het COA — alleen het COA — ontving in 2021 726 miljoen euro. In 2022: 1,53 miljard. In 2023: 2,66 miljard. In 2024: 3,77 miljard. Dat is de subsidie aan één uitvoeringsorganisatie. Tel daar de IND bij op, Nidos, gemeentelijke opvangkosten, noodopvang, dwangsommen aan asielzoekers omdat de IND te langzaam beslist — 36,8 miljoen in 2024, 25 miljoen in de eerste vijf maanden van 2025. De begroting van het ministerie van Asiel en Migratie voor 2026 bedraagt 8,9 miljard euro. Voor één jaar.
Post 3: Ontwikkelingshulp. In 2021 gaf Nederland 5,3 miljard uit aan ODA. In 2022: 6,2 miljard. In 2023: 6,9 miljard. Zelfs ná de aangekondigde bezuinigingen van kabinet-Schoof blijft het budget tot 2027 boven de 5 miljard per jaar. Over de periode 2021–2025 opgeteld: ruim 30 miljard euro.
De optelsom
Ik pak de conservatieve schattingen. Alleen de hoofdposten. Geen indirecte kosten, geen doorberekeningen, geen multipliereffecten.
Oekraïne — militair, niet-militair, opvang: ruim 25 miljard (2022–2026) Asiel en migratie — COA, IND, opvang, uitvoering: ruim 15 miljard (2021–2025) Ontwikkelingshulp — ODA totaal: ruim 30 miljard (2021–2025)
Samen: meer dan 70 miljard euro in vijf jaar.
Nogmaals: dit zijn geen fantasiecijfers. Dit zijn de begrotingen van de Rijksoverheid zelf. Miljoenennota. Voorjaarsnota. Jaarverslagen. Kamerbrieven. Alles openbaar, alles controleerbaar.
En nu de andere kant
De toeslagenaffaire. De grootste overheidsblunder in de Nederlandse naoorlogse geschiedenis. De affaire waarvan de Parlementaire Enquêtecommissie concludeerde dat de grondbeginselen van de rechtsstaat zijn geschonden. Niet door een vijandelijke mogendheid. Niet door een natuurramp. Door de Nederlandse overheid zelf.
Meer dan 43.000 gezinnen erkend als gedupeerd. Meer dan 100.000 kinderen opgegroeid in armoede, stress en angst. Bijna 500 kinderen die uit huis zijn geplaatst zijn inmiddels overleden. Levens verwoest. Huwelijken kapot. Bedrijven failliet. Toekomsten afgepakt.
En hoeveel heeft de overheid gereserveerd voor de volledige hersteloperatie?
9,3 miljard euro. Waarvan naar schatting 14 miljard als alle routes worden doorlopen. Maar tot nu toe — na zes jaar hersteloperatie — is slechts 10 tot 15 procent van de ouders daadwerkelijk gecompenseerd voor hun werkelijke schade. De gemiddelde uitkering na integrale beoordeling: 40.700 euro. En 30 procent van het budget gaat niet naar ouders — maar naar het apparaat dat de compensatie uitvoert.
De rekensom die pijn doet
Klaar voor de basisschooldeling?
70 miljard euro — conservatief geschat aan Oekraïne, migratie en ontwikkelingshulp in vijf jaar — gedeeld door 43.000 erkende gedupeerde gezinnen.
Dat is meer dan 1,6 miljoen euro per gezin.
Laat dat even zakken. Meer dan anderhalf miljoen euro. Per gezin. Dat is niet wat ik vraag. Dat is niet wat ik eis. Het is een rekensom. Een spiegel.
Want diezelfde overheid die in vijf jaar meer dan 70 miljard euro heeft vrijgemaakt voor crises elders — diezelfde overheid laat haar eigen slachtoffers gemiddeld 40.700 euro uitkeren na een jarenlang traject van bewijslast, bezwaren en bureaucratie. En dan hoor je “ruimhartig.”
“Maar dat kun je niet vergelijken”
Nee. En dat is precies het punt.
Want ik vergelijk geen appels met peren. Ik vergelijk urgentie met urgentie. Bereidheid met bereidheid. Snelheid met snelheid.
Wanneer er F-16’s naar Oekraïne moeten, is er geen plafond. 13,6 miljard voor militaire steun en het woord “grens” valt pas als de Kamer erom vraagt. Wanneer het COA vastloopt, worden hotels opgekocht zonder blikken of blozen — 3,77 miljard in één jaar. Wanneer de EU belt over ontwikkelingsquota, wordt er overgemaakt.
Maar wanneer een Nederlandse ouder — een ouder die door de Nederlandse overheid op een zwarte lijst is gezet, als fraudeur is bestempeld zonder bewijs, wiens bedrijf is vernietigd, wiens kinderen in armoede zijn opgegroeid — wanneer díe ouder vraagt om compensatie voor wat hem is aangedaan? Dan treedt de juridische reflex in werking. Dan moet elke euro worden onderbouwd met bonnetjes die je niet meer hebt, omdat je bezittingen jaren geleden door diezelfde overheid in beslag zijn genomen. Dan veranderen de regels halverwege het traject. Dan duurt het 15 tot 20 jaar — dat zegt hun eigen spoedadviescommissie.
Daar zit de vergelijking. Niet in de bedragen. In de bereidheid.
Het is geen geldprobleem. Het is een prioriteitsprobleem.
Ik wil dit glashelder maken, want ik ken de reactie die nu opborrelt: “Dus jij wilt geen hulp aan Oekraïne?” “Dus jij bent tegen ontwikkelingshulp?”
Nee. En nee. En wie dat eruit leest, leest wat hij wil lezen in plaats van wat er staat.
Hulp aan oorlogsslachtoffers is een morele plicht. Een welvarend land draagt verantwoordelijkheid buiten zijn grenzen. Solidariteit stopt niet bij de landsgrens en zou dat ook niet moeten doen.
Maar.
Solidariteit verliest elke geloofwaardigheid wanneer zij sneller, eenvoudiger en ruimhartiger functioneert voor crises die de Nederlandse overheid níet heeft veroorzaakt, dan voor een ramp die zij wél heeft veroorzaakt.
Dat is de kern. Geen vergelijking tussen Nederlanders en buitenlanders. Geen pleidooi tegen hulp aan wie dan ook. Dit is een vraag over bestuurlijke verantwoordelijkheid.
En het antwoord dat uit de cijfers spreekt, is beschamend.
Snelheid voor de wereld, slakkengang voor de burger
Het meest stuitende is niet het geld. Het is het verschil in tempo.
Oekraïne heeft wapens nodig. Binnen weken worden miljarden vrijgemaakt. Het kabinet schuift 2 miljard van 2026 naar 2025 omdat Oekraïne het nu nodig heeft. Premier Schoof zegt: “daar ga ik zonder meer vanuit.” Geen debat over bonnetjes. Geen integrale beoordeling. Geen vaststellingsovereenkomst.
Er moeten asielzoekers worden opgevangen. Hotels worden geregeld. Opvanglocaties worden geopend. Het COA krijgt een blanco cheque die jaarlijks groeit — van 726 miljoen naar bijna 4 miljard in drie jaar. Niemand vraagt of het “uitlegbaar” is.
Maar een toeslagenouder die na zestien jaar het formulier invult om aanspraak te maken op compensatie voor werkelijke schade? Die moet bewijzen. Onderbouwen. Wachten. Bezwaar maken. Beroep instellen. En dan een aanbod krijgen dat een fractie is van de werkelijke schade — en dan ook nog een vaststellingsovereenkomst tekenen.
Vier staatssecretarissen in zes jaar. Snel, De Vries, Achahbar, Palmen-Schlangen. Elk met nieuwe plannen. Elk met nieuwe beloftes. Elk met nieuwe systemen die worden opgebouwd, afgebroken en weer opgebouwd. Ondertussen draait de hersteloperatie op 1.016 fte — een parallel ambtelijk apparaat dat is gecreëerd om de schade op te ruimen die het vorige ambtelijke apparaat heeft aangericht.
En het antwoord van de spoedadviescommissie? In dit tempo nog 15 tot 20 jaar.
Je houdt het niet voor mogelijk. Maar het staat zwart op wit. In hun eigen rapport.
De dubbele moraal die geen dubbele moraal mag heten
Er is een patroon. En het patroon is dit:
Wanneer het gaat om internationale dossiers — waar media opletten, waar de EU druk uitoefent, waar het Nederlands imago op het spel staat — dan is er geld. Dan is er urgentie. Dan is er politieke wil. Dan worden begrotingsregels opzijgeschoven en wordt er “buiten de kaders” gedacht.
Wanneer het gaat om eigen burgers die door de overheid zelf zijn beschadigd — waar de camera’s langzaam wegglijden, waar het dossier te complex wordt voor een talkshowitem, waar geen internationaal prestige te winnen valt — dan is er bureaucratie. Dan is er voorzichtigheid. Dan is er “juridische zorgvuldigheid.” Dan worden bonnetjes gevraagd en regels aangescherpt.
De overheid die zonder aarzeling levens ontwrichtte, wordt plotseling uiterst terughoudend wanneer herstel geld kost. De overheid die voor internationale solidariteit de portemonnee tien keer per jaar opentrekt, klemt hem dicht wanneer haar eigen slachtoffers kloppen.
Nee, het is geen geldprobleem. Het geld is er. 70 miljard in vijf jaar aan drie posten bewijst dat. Het is een prioriteitsprobleem. Een bereidheidsprobleem. Een wílsprobleem.
De rechter als spiegel — of als medeplichtige
En dan is er nog het verhaal van de dwangsommen. Want het wordt nóg absurder.
Wanneer de IND te langzaam beslist over een asielaanvraag, krijgt de asielzoeker een dwangsom. In 2024 betaalde de IND 36,8 miljoen euro aan dwangsommen. In de eerste vijf maanden van 2025 stond de teller al op 25 miljoen. Per asielzoeker kan dat oplopen tot 37.500 euro. Het kabinet heeft voor 2025 en 2026 alvast 70 miljoen extra gereserveerd — want ze weten dat het niet stopt.
Wanneer het COA te veel asielzoekers opvangt in Ter Apel, legt de rechter een dwangsom op van 50.000 euro per dag. Maximum: 5 miljoen euro. In 2024 betaalde het COA 1,5 miljoen euro aan de gemeente Westerwolde. Die boete wordt betaald uit — je raadt het — belastinggeld. Overheid beboet overheid. En de burger? Die betaalt.
Ik weet het. De trias politica. Scheiding der machten. Prachtige theorie. Maar als overheidsinstantie A een boete krijgt van rechter B, en overheidsinstantie C het betaalt met het geld van burger D — wie wordt er dan precies beboet? Juist. Niemand. Behalve jij.
En nu het toeslagendeel. Wanneer de Dienst Toeslagen — dezelfde Belastingdienst die het probleem heeft veroorzaakt — te langzaam beslist over compensatie aan gedupeerde ouders, dan is de dwangsom… 50 euro per dag. Vijftig. Niet vijftigduizend. Vijftig.
Sterker nog: het wás 100 euro per dag. Maar in 2024 besloot de rechtbank Rotterdam dat dat “disproportioneel” was voor de Dienst Toeslagen. Te zwaar. Te duur. Voor het overheidsorgaan dat jarenlang tienduizenden gezinnen kapot heeft gemaakt. Dus de dwangsom werd gehalveerd. En de beslistermijn? Verlengd van 12 weken naar 40 weken. En toen de Raad van State eraan te pas kwam in maart 2025? Naar 60 weken. Meer dan een jaar extra wachten. En de rechter schreef er letterlijk bij: “wij beseffen dat dit bij gedupeerde ouders kan overkomen als beloning van een niet goed functionerende overheid.”
Kan overkomen als. Alsof het een perceptieprobleem is.
Dus laat me even de balans opmaken. Eén tabel. Twee groepen.
Asielzoeker wacht te lang op IND-beslissing: Dwangsom: tot €37.500 per persoon. In 2024: €36,8 miljoen uitgekeerd. Extra budget gereserveerd. Rechter vindt het prima.
Toeslagenouder wacht te lang op compensatie voor door de overheid verwoest leven: Dwangsom: €50 per dag. Verlaagd van €100. Beslistermijn verlengd naar 60 weken. Rechter vindt hogere dwangsom “disproportioneel.”
Ik zal je vertellen wat disproportioneel is. Zestien jaar lang als fraudeur worden bestempeld terwijl je dat niet bent. Drie bedrijven verliezen. Je gezin kapot zien gaan. En dan te horen krijgen dat de boete voor de overheid die dit heeft gedaan met de helft wordt verlaagd — omdat het anders te duur wordt. Voor hén.
En hier wordt het pas echt bizar. Diezelfde rechterlijke macht — diezelfde rechters — die nu dwangsommen opleggen aan het COA vanwege “onmenswaardige opvang” van asielzoekers, dat zijn dezelfde rechters die jarenlang klakkeloos de Belastingdienst geloofden in toeslagenzaken. Die ouders als fraudeurs behandelden op basis van wat de overheid beweerde. Die nooit, op geen enkel moment, zeiden: “wacht even, klopt dit wel?”
Nu opeens is de rechterlijke macht wél wakker als het gaat om de behandeling van niet-Nederlanders in de opvang. Nu opeens zijn er dwangsommen van 50.000 euro per dag. Nu opeens is er urgentie.
Maar toen Nederlandse gezinnen — met kinderen — jarenlang werden vermorzeld door diezelfde overheid? Stilte. Geen dwangsommen. Geen rechterlijke ingrepen. Het vertrouwen in de rechtsstaat? De rechterlijke macht hield het vertrouwen zelf niet in stand.
Machtenscheiding. Ja. Dag. Leuk voor in het staatsrechtboek. In de praktijk is het één systeem dat zichzelf beschermt, zichzelf beboet met geld van anderen, en zichzelf op de borst klopt als het “onafhankelijk” een overheidsorgaan tot de orde roept — met belastinggeld. Van jou. Van mij. Van de ouders die ze kapot hebben gemaakt.
Iedereen verdient. Behalve wij.
De consultants verdienen. Boston Consulting Group helpt de hersteloperatie — factuur. Andersson Elffers Felix adviseert — factuur. Stichting Gelijkwaardig Herstel van prinses Laurentien ontvangt miljoenen — factuur. 30 procent van het herstelbudget gaat naar apparaatskosten.
De ambtenaren verdienen. 1.016 fte bij de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen. Elke maand salaris. Elke maand pensioenopbouw. Terwijl de ouders voor wie ze werken gemiddeld 40.700 euro krijgen en dan naar huis mogen.
De internationale gemeenschap verdient. 17 miljard naar Oekraïne. 30 miljard naar ontwikkelingshulp. Elk jaar groeit de pot.
En wij? 43.000 gezinnen die door de Nederlandse staat zijn kapotgemaakt? Wij krijgen een traject. Een formulier. Een termijn die verschuift. En een bedrag waar je niet eens je huur van kunt betalen voor de jaren die ze je hebben afgepakt.
De vraag die niemand stelt
Het probleem is niet dat Nederland Oekraïne steunt. Het probleem is niet dat Nederland asielzoekers opvangt. Het probleem is niet dat Nederland bijdraagt aan ontwikkelingslanden.
Het probleem is dat de Nederlandse overheid kennelijk oneindig georganiseerd kan zijn wanneer het gaat om controleren, terugvorderen en sanctioneren van haar eigen burgers — maar opvallend onmachtig wordt zodra zij diezelfde burgers moet compenseren voor schade die zij zelf heeft aangericht.
De vraag is niet: waarom helpen we anderen? De vraag is: waarom helpen we onszelf niet?
En het antwoord is niet “te weinig geld.” Het antwoord is: te weinig wil. Te weinig urgentie. Te weinig schaamte.
Een land dat 70 miljard kan vinden voor problemen die het niet heeft veroorzaakt, maar 15 tot 20 jaar nodig heeft om de problemen op te lossen die het zelf heeft gecreëerd — dat land heeft geen begrotingsprobleem.
Dat land heeft een moreel probleem.
Tot slot: één vraag aan Den Haag
Als morgen — morgen — de Tweede Kamer zou besluiten om de toeslagenaffaire met dezelfde urgentie, dezelfde snelheid en dezelfde bereidheid te behandelen als de steun aan Oekraïne — zou het dan nog 15 tot 20 jaar duren?
Of zou het gewoon geregeld zijn?
Precies.
Bronnen: Rijksbegroting 2024-2026, Miljoenennota 2025 en 2026, Voorjaarsnota 2024 en 2025, Kamerbrief defensieminister Brekelmans (feb 2025), jaarverslagen COA 2021-2024, BHOS-begrotingen 2021-2025, rapport spoedadviescommissie hersteloperatie (jan 2025), voortgangsrapportages Hersteloperatie Toeslagen, Kamervragen dwangsommen IND (ah-tk-20242025-1586), Pointer KRO-NCRV (juli 2025), rechtbank Rotterdam ECLI:NL:RBROT:2024:6560, rechtbank Midden-Nederland (okt 2024), Raad van State uitspraak beslistermijnen (maart 2025), rechtbank Groningen kort geding COA/Westerwolde (okt 2024), NOS-berichtgeving. Alle bedragen zijn gebaseerd op openbare rijksbegrotingen, Kamerstukken en rechterlijke uitspraken.
Alleen beschaafde reacties worden geplaatst. Bedreigingen, scheldpartijen en haatzaaiende opmerkingen worden verwijderd.